دانشگاه عالی دفاع ملی فصلنامه آینده پژوهی راهبردی 2821-2592 4 13 2025 03 21 Examining the Role of Conceptual Transformation and Innovation in Envisioning the Future, with Emphasis on Tracing Trends in Specific Concepts بررسی نقش تحول و نوآوری مفهومی در تصویرسازی آینده با تأکید بر روندیابی مفاهیم خاص 67 94 4140 FA هوشنگ فتاحی دانشجوی دکتری آینده پژوهی، دانشکده مدیریت، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران Journal Article 2025 01 01 Our thinking about the world begins with conceptualization, and the semantic dimensions of concepts are shaped within temporal and spatial contexts. Studying concepts reveals that they possess a complex, multi-layered structure. On the one hand, concepts emerge within a network of ideas, arise from everyday experiences, and transform over time. On the other hand, these transformations are influenced by three fundamental factors: historical trends, which leave no concept untouched; social functions, which change in interaction with societal needs; and cultural contexts, through which each society redefines concepts. Historical experience has shown that no vision of the future formed on the basis of the past can prepare us to confront the present. This indicates that any effort in futures studies must involve a deep understanding of conceptual changes. This study, which focused on scientific research on conceptual transformation conducted over the past decade, shows that key concepts have undergone fundamental changes over time and that these transformations have had a direct impact on institutional and social structures. The findings also emphasize the importance of understanding conceptual transformations for adapting to future changes and reveal the dynamic relationship between past, present, and future in the formation of concepts. The results of this study can contribute to improving our understanding of social change processes, making more accurate predictions of future trends, and designing more effective strategies for addressing future challenges تفکر ما درباره جهان پیرامون با مفهوم‌سازی آغاز می‌شود و ابعاد معنایی مفاهیم در بستر زمانی و مکانی شکل می‌گیرند. مطالعه و بررسی مفاهیم نشان می‌دهد که آن‌ها دارای ساختاری پیچیده و چندلایه هستند. از یک‌سو، مفاهیم در شبکه‌ای از ایده‌ها شکل می‌گیرند و از تجربه‌های روزمره برمی‌خیزند و در گذر زمان دچار تحول می‌شوند. از سوی دیگر، این تحولات تحت تأثیر سه عامل اساسی قرار دارند: روند تاریخی که هیچ مفهومی را دست‌نخورده باقی نگذاشته، کارکرد‌های اجتماعی که در تعامل با نیاز‌های جامعه تغییر می‌کنند و بسترهای فرهنگی که هر جامعه براساس آن مفاهیم را بازتعریف می‌کند. تجربه تاریخی نشان داده است که هیچ تصوری از آینده که بر پایه گذشته شکل گرفته باشد، نمی‌تواند ما را برای رویارویی با زمان حال آماده کند. این واقعیت بیانگر آن است که هرگونه تلاش برای آینده‌پژوهی باید با درک عمیق تغییرات مفهومی همراه باشد. این پژوهش که با تمرکز بر مطالعات علمی دهه اخیر در موضوع تحول مفهومی انجام شده، نشان می‌دهد که مفاهیم کلیدی در طول زمان دستخوش تغییرات بنیادین شده‌اند و این دگرگونی‌ها تأثیر مستقیمی بر ساختار‌های نهادی و اجتماعی داشته است. یافته‌ها همچنین بر اهمیت درک تحولات مفهومی برای سازگاری با تغییرات آینده تأکید دارند و رابطه پویای میان گذشته، حال و آینده را در شکل‌گیری مفاهیم آشکار می‌سازند. نتایج این مطالعه می‌تواند به بهبود درک ما از فرایند‌های تغییر اجتماعی، پیش‌بینی دقیق‌تر روندهای آینده و طراحی راهبردهای مؤثرتر برای مواجهه با چالش‌های پیشِ‌رو کمک کند. https://jsfs.sndu.ac.ir/article_4140_fe49164a686328b0d0aa29e08e514560.pdf